Inzage – helaas toch geen ‘beter vroeg dan laat’

De ‘Herijking Fiscaal Inzagerecht’ is sinds het amendement van voormalig kamerlid Omtzigt in 2023 een veel beschreven onderwerp. Waar eerder (ijdel) werd gehoopt dat het verkrijgen van inzage in diens eigen belastingdossier in de nabije toekomst technisch doable zou moeten zijn, weten we na de kamerbrief van de staatssecretaris van Financiën aan het begin van de zomer dat het bouwen van een raadpleegbaar fiscaal dossier een pittig werkstuk is. Inmiddels is het vooruitzicht dat de inzage tot 2032 gefaseerd wordt ingevoerd.

De staatssecretaris geeft in zijn brief als reden aan dat de huidige systemen van de Belastingdienst onvoldoende zijn ingericht om dossiers integraal en digitaal beschikbaar te maken.

In de tussentijd was de hoop gevestigd op het ‘Wetsvoorstel versterking waarborgfunctie Awb’. Dit wetsvoorstel beoogt de menselijke maat in het bestuursrecht te versterken, onder meer door burgers beter te beschermen tegen onevenredige gevolgen van overheidsbesluiten en door persoonlijk contact tussen burger en overheid te bevorderen.

In het nieuw in te voeren artikel 3:45b, eerste lid Awb is neergelegd dat “indien tegen een besluit bezwaar kan worden gemaakt of beroep kan worden ingesteld, (…) bij de bekendmaking en bij de mededeling van het besluit melding [wordt] gemaakt van de wijze waarop een belanghebbende kennis kan nemen van de op de zaak betrekking hebbende stukken.” [1]

Dat betekent in fiscale zin dus dat het recht op inzage in de stukken al ontstaat vanaf het moment van het vaststellen van de (gecorrigeerde) aanslag. En niet pas in bezwaar en gekoppeld aan het hoorgesprek, zoals dat nu nog het geval is. Nog steeds is de inzage niet vroeg maar in ieder geval niet laat in bezwaar.

Daags voor Prinsjesdag 2026 heeft de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties evenwel een brief aan de Tweede Kamer gezonden, waarin hij mededeelt dat dit wetsvoorstel fors wordt afgeslankt vanwege uitvoeringskosten. Onder meer de inzage in processtukken reeds voorafgaand aan het maken van bezwaar wordt vooralsnog geschrapt en doorgeschoven naar een langetermijnagenda met een gelijksoortige toelichting:

“Er is op zichzelf brede steun voor dit streven als stip op de horizon, maar slechts weinig partijen zijn hier ICT-technisch klaar voor.”[2]

Conclusie is dat het voor verbeterde rechtsbescherming en transparantie helaas wachten is op een ICT-slag bij de overheid. Tot het zover is, bestaat de zoethouder van artikel 66b AWR, waarop ik in een eerder beloofd ‘Kán ik inzage verkrijgen in mijn belastingdossier? – Deel 2′ nog zal terugkomen.

[1] Consultatieversie Wet versterking waarborgfunctie Awb d.d. 1 februari 2024.

[2] Kamerbrief over stand van zaken en uitvoeringskosten wetsvoorstel versterking waarborgfunctie Awb d.d. 11 september 2026, nr. 2026-0000479468.